کلوت های شهداد؛ معجزه‌ ای در قلب کویر لوت ایران

کویر لوت و کلوت‌هاش

سراسر ایران پر از جاذبه‌های مختلف است. از سواحل شمالی و جنوبی کشور، تا طبیعت سرسبز خطه شمال، کوه‌های غرب و یا حتی دشت‌های خشک نواحی مرکزی ایران! بخش‌های مرکزی ایران علیرغم خشک و کویری بودن، جاذبه‌های زیادی برای عرضه دارند. در این مقاله در ریسمون قصد داریم در مورد کلوت های شهداد صحبت کنیم، کلوت هایی که شهرت جهانی پیدا کرده‌اند، جزو نادرترین پدیده‌های زمین شناختی شمرده می‌شوند و حتی در لیست میراث جهانی یونسکو هم به ثبت رسیده است. به صورت کلی، موقعیت خاص جغرافیایی، اشکال خاص زمین شناختی و ثبت شدن در میراث جهانی یونسکو را می‌توان به عنوان برجسته‌ترین دلایل اهمیت کلوت های شهداد در نظر گرفت.

کلوت چیست و چطور ایجاد می شود؟

بسیاری از افرادی که برای اولین مرتبه و بدون هرگونه پیش زمینه ای از کلوت های شهداد دیدن می کنند، تصور می کنند که این کلوت ها بازمانده هایی از یک تمدن و یا یک شهر قدیمی باشند. به عبارت دیگر، اولین چیزی که به ذهن آن ها می رسد، آن است که این حجم های سنگی که سر از سطح صاف کویر بیرون آورده اند، ساخت بشر باشند. این امر به خصوص در میان گردشگران اروپایی رایج است و البته تعداد آن ها نیز ناچیز نیست. ولی حقیقت اینطور نیست، چراکه کلوت ها عوارضی کاملاً طبیعی هستند. در حقیقت کلوت به برجستگی هایی گفته می شود که در بین شیارهای U قرار گرفته اند. در راس این برجستگی ها یک صافی به چشم می خورد اما در طرف روبه باد این برجستگی یک سطح پر شیب قرار گرفته است. جالب است بدانید واژه‌ی کلوت از دو بخش تشکیل شده است: «کل» و «لوت» که اولی به معنای شهر و آبادی بوده و دومی نیز همان کویر لوت ایران است.

نام علمی کلوت ها «یاردانگ» است. کلوت ها بر اثر سازوکاری شگفت انگیز و با همکاری دو عنصر آب و باد و در اثر فرسایش زمین شکل می گیرند. البته پدیده هایی که از آن ها صحبت می کنیم، محصول فرسایش ۲۰ هزار ساله هستند و شکل آن ها دائماً در حال تغییر است. اگر بخواهیم نحوه شکل گیری کلوت ها را به صورت ساده توضیح دهیم، باید بگوییم که کلوت ها بر اثر فرسایش سنگ های بستر کویر ایجاد شده اند. سطح کویر بسیار صاف است و بنابراین بستری مناسب برای حرکت باد شمرده می شود. این بادها گاهاً‌ تبدیل به توفان های کویری و یا همان طوفان شن می شوند. وزش بادهای ۱۲۰ روزه ای که از سمت سیستان به سمت کویر حرکت می کنند نیز یکی از دلایل مهم در شکل گیری کلوت ها شمرده می شود. سطح کویر توسط شن پوشیده شده که وزنی بسیار ناچیز دارند. تنها کافیست شدت باد کمی بیشتر باشد تا شن های سطح کویر را به حرکت درآورده و با خود حمل کند. شاید تا به اینجای کار نحوه شکل کیری کلوت ها را خودتان متوجه شده باشید: بادهای شدید شن های سطح کویر را جابجا می کنند و آن ها را به دیواره های سنگ های بستر بزرگ می کوبند. حاصل این برخوردها چیزی جز فرسایش نیست. بخش های ضعیف تر این سنگ ها که استحکام کمتری دارند، بعد از مدتی فرسوده شده و بخش های محکم‌تر سالم باقی می مانند. این فرآیند در طی صدها و هزاران سال شکل می گیرد. نتیجه‌ی کار چیزی است که امروزه آن ها را کلوت می نامیم.

همانطور که بیان کردیم، دو عنصر آب و باد منجر به شکل گیری کلوت های شهداد شده اند. پیش تر در مورد نقش باد صحبت شد، ولی خوب است بدانید آب نیز در شکل گیری این کلوت ها نقش چشمگیری داشته است. رود شور تنها رود دائمی است که در اطراف کویر لوت جریان دارد. این رود از کوه های شمال غرب بیرجند سرچشمه می گیرد و عموماً در طول سال پرآب است. جالب است بدانید آب این رود از شورترین آب های جهان است. انتهای رود شور به منطقه ای به نام چاله معدن نمک می ریزد، منطقه ای که نزدیکی شهداد. این رودخانه و آب شور آن نقش مهمی در استحکام نسبی و پایداری کلوت ها دارند، چراکه دیواره های کلوت ها را مرطوب کرده و فرآیند فرسایش آن ها را آسان تر می کند.

 موقعیت جغرافیایی کلوت

کلوت ها در بخش های مختلفی از کویر پراکنده هستند، ولی آنچه به عنوان یک جاذبه جهانی می شناسیم، کلوت های شهداد هستند که در بیابان لوت ایران قرار دارند. کلوت های شهداد ۸۰ کیلومتر عرض و ۱۴۵ کیلومتر طول دارند و مساحت آن ها بیش از ۱۱ هزار کیلومترمربع است. همانطور که بیان شد، کلوت ها منطقه ای خالی از سکنه هستند. در واقع تمام دل کویر لوت، در محدوده ای ۳۰ هزار کیلومتری، هیچ حیاتی وجود ندارد. جالب است بدانید که در سال ۱۳۶۵ جسد سالم یک گاو مرده در این کویر پیدا شد که همچنان سالم بود. بررسی ها حاکی از آن بود که جسد این گاو حدود ۱۵ سال قدمت دارد و بر اثر گرمای زیاد منطقه خشک شده بود. این منطقه بین زمین¬شناسان به یکی از قطب¬های گرمایی زمین، معروف است.

همانطور که از نام کلوت های شهداد پیدا است، در منطقه و اطراف شهر شهداد در استان کرمان قرار دارند. منطقه شهداد که یکی از کم ارتفاع ترین نقاط در فلات ایران است، قدمتی تاریخی دارد و به عنوان یکی از مهدهای تمدن در ایران شمرده می شود. جالب است بدانید این عمیق‌ترین نقطه از فلات ایران تنها ۵۶ متر از سطح دریا بالاتر است و با عمیق‌ترین گودال جهان یعنی ماریانا در اقیانوس آرام قابل مقایسه است. باستان شناسان بر این باور هستند که که سابقه شهرنشینی در شهداد به بیش از ۶ هزار سال پیش باز می گردد.

موقعیت جغرافیایی خاص این منطقه باعث شده است تا لقب گرم ترین نقطه کره زمین را از آن خود کند. همین نکته باعث شده است تا کویر لوت ایران بسیار بر سر زبان ها بیفتد. نتایج برخی پژوهش ها حاکی از آن است که منطقه کلوت های شهداد به عنوان گرم ترین (و یا یکی از گرم ترین) نقاط کره زمین شناخته شود. طبق بررسی های ناسا که در سال ۲۰۰۵ انجام شده بود، دمای ۷۰.۷ درجه نیز در کویر لوت ایران به ثبت رسید که نوعی رکورد محسوب می شود. این مورد نیز به عنوان یکی از دلایل اهمیت کلوت های شهداد شمرده می شود.


مقاله-ریسمون-کلوت شهداد-2.jpg

دسترسی به کلوت های شهداد

برای بازدید از کلوت های شهداد باید ابتدا خود را به کرمان برسانید و از آنجا عازم شهداد شوید. اگر تهران را به عنوان یک مقیاس و یا نقطه‌ی مشترک در نظر بگیریم، باید بگوییم که از تهران تا کرمان حدود ۱۰ ساعت رانندگی با ماشین شخصی است . اگر قصد داشته باشید تا مستقیم به سمت کلوت های شهداد حرکت کنید، ۲ ساعت به مسیر شما افزوده می شود. در طول راه باید از شهرهای قم، کاشان، یزد، رفسنجان و کرمان گذر کنید. البته امکان استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی نیز ممکن است. ولی در نظر داشته باشید که پرواز و یا قطار مستقیم به شهداد وجود نداشته و باید کرمان را به عنوان مقصد اولیه خود انتخاب کنید.

بنابراین، برای بازدید از کلوت های شهداد ابتدا باید خود را به شهر شهداد برسانیم. از این شهر تا ابتدای منطقه ی کلوت ها حدود ۴۵ کیلومتر راه است. در نظر داشته باشید که در کیلومتر ۲۰ این جاده به یک سه راهی خواهید رسید که سمت راست آن به کمپ کویری می رسد.

در مورد دسترسی به کلوت های شهداد خوب است بدانید که برای بازدید کامل از این منطقه احتیاج به اخذ مجوز دارید. منطقه کلوت های شهداد در واقع به ۳ بخش سبز، نارنجی و قرمز تقسیم می شوند. بازدید از منطقه سبز برای عموم آزاد خواهد بود. ولی حضور در منطقه نارنجی و قرمز ممنوع شمرده می شود. برای ورود به این منطقه احتیاج به داشتن راهنما و هماهنگی های لازم با دستگاه های مربوطه خواهید داشت. توجه داشته باشید که کویر بسیار فریب کار است و حتی افراد خبره و حرفه ای نیز حتی ممکن است مسیر را گم کرده و دچار مشکل شوند.

در مورد زمان سفر و بازدید از کلوت های شهداد، توصیه می کنیم که فصل پاییز را انتخاب کنید. نیمه اول فصل بهار نیز می تواند به عنوان زمانی مناسب برای سفر به منطقه کلوت ها شمرده شود.

جاذبه های اطراف کلوت های شهداد

باغ شاهزاده ماهان: سفر به کرمان بدون بازدید از باغ شاهزاده ماهان تکمیل نمی شود. این باغ را می توان بزرگ ترین باغ ایرانی دانست. همانند سایر باغ های ایرانی، این باغ نیز به صورت پله ای طراحی شده و یک آبراه و چندین فواره از میان آن عبور می کند. باغ شاهزاده ماهان که در لیست میراث جهانی یونسکو هم قرار گرفته، همچنین نگینی سرسبز در میان کویر قرار گرفته که همین موضوع به جذابیت آن می افزاید. 

آرامگاه شاه نعمت الله ولی: شاه نعمت الله ولی عارف و شاعر به‌نام کرمانی است که آرامگاه او نیز در شهر ماهان قرار گرفته است. جدا از بحث عرفانی و احساسی بازدید از این آرامگاه، معماری محیطی آن نیز بسیار جالب است و یقیناً توجه شما را جلب خواهد کرد. در محوطه‌ی این آرامگاه ۳ حیاط جداگانه قرار دارد که آب‌نماها و فضای سبز آن توجه اکثر گردشگران را جلب خواهد کرد.

قلعه شفیع آباد: این قلعه در گذشته یک کاروانسرای بوده است. کاروانسرای شفیع آباد یادگاری زیبا و ارزشمند از دوران قاجار به شمار می ‌آید که در حاشیه کویر و در محوطه ‌ای وسیع در روستای شفیع آباد قرار گرفته است. تزئینات آجری و برج های این کاروانسرای قدیمی حتماً توجه شما را جلب خواهند کرد.

آب انبار شهداد: در گذشته از آب انبارها به منظور نگهداری مواد فاسدشدنی استفاده می کردند. این آب انبارها در واقع نقش یخچال های امروزی را داشتند. آب انبارها در طول فصل های سرد و پربارش آب گیری می شدند و در طول تابستان از آن ها استفاده می شد. آب انبار شهر شهداد که نام اصلی آن آب انبار حاج محمد تقی است، به عنوان یکی از جاذبه های این شهر شمرده می شود.در طول سفر به شهداد خوب است از این بنا نیز دیدن کنید.


0 دیدگاه

03 دی 1398

صدرا شریفی

درباره نویسنده
عاشق سفر، بلاگر

دیدگاه شما