جشن صیاد در جزیره قشم

نوروز صیادان

تنوع زیستی و محیطی یکی از جالب ترین بخش های هر سفر است. فردی که از بخش های مرکزی ایران که عموماً خشک هستند به بخش های شمالی سفر می کند و رطوبت هوا و سرسبزی طبیعت را می بیند، طبعاً شگفت زده می شود و همین تفاوت ها برای او لذت بخش خواهد بود. محیط اطراف از سویی خود به عنوان یک جاذبه مطرح است و از سوی دیگر نقش بسیار زیاد و غیرقابل انکاری در شکل دهی فرهنگ منطقه دارد. این فرهنگ نیز خود می تواند تبدیل به یکی از جاذبه های گردشگری مطرح شود. در میان سنت های فرهنگی ما ایرانیان، شاید هیچ‌یک را نتوان برجسته‌تر از آیین باستانی نوروز دانست. نام نوروز که به میان می آید، ناخودآگاه یاد نوروز باستانی ایرانیان می‌افتیم که در اولین روز بهار برگزار می شود. ولی این جشن تنها نوروز ایرانیان نیست. در این مقاله قصد داریم یکی دیگر از آداب و سنت های ایرانیان را به شما معرفی کنیم که اگرچه قدمتی حدود ۶۰۰ سال دارد،‌ ولی در همانند جشن سال نو در تمام نقاط کشور جشن گرفته نمی شود. این جشن، «نوروز صیادان» نام دارد که در جزیره قشم برگزار می شود. اگرچه شرکت در تور قشم در ماه های گرم تابستان چندان متداول نیست، ولی اگر این فصل را برای سفر به قشم انتخاب کنید، این شانس را خواهید داشت که مراسم جشن نوروز صیاد را از نزدیک تماشا کنید. نوروز صیادان یا همان جشن صیادان معمولاً در روزهای پایانی تیرماه برگزار می شود و روز کاملاً مشخصی ندارد. ولی با این حال در گذشته یکی از روزهای اواخر تیرماه که اولین روز از فصل گرمای واقعی به شمار می رود را برای این جشن برمی‌گزیدند. همانطور که نام این جشن هم می توان حدس زد، در ارتباط با صیادان و آب و دریا و ماهی است و تنها در حاشیه خلیج فارس برگزار می شود.با ریسمون همراه باشید.


این روز آداب و مناسک خاصی دارد که در ادامه به آن ها پرداخته می شود. ولی به صورت کلی، هدف اصلی این روز احترام به دریا و آبزیان ساکن در آن است. صیادان در این روز به هیچ عنوان صیدی نمی کنند. مردم منطقه از دیرباز بر این عقیده بوده اند که ماهی ها نیز موجوداتی آزاد هستند و آن ها هم باید نسل خود را گسترش دهند، بنابراین آن ها یک روز از سال را به احترام به طبیعت دست به هیچ شکاری نمی زنند. جشن صیادان را میتوان یکی از نشانه های پیشرفت ایرانی ها و مردم منطقه دانست، چراکه آن ها از همان ۶۰۰ سال پیش نیز متوجه شده بودند که این روزهای سال زمان تخم ریزی ماهی و میگو ها است. ولی چرا نام نوروز را برای این جشن برگزیده اند؟ شاید دلیل آن را بتوان در شروعِ سال جدید صیادی دانست. اجداد ما در گذشته می دانستند که این دوران از سال زمان احیا و تولید مثل آبزیان است و به همین جهت یک روز را به صورت نمادین انتخاب کرده تا از این طریق احترام خود به طبیعت را نشان دهند. به عبارت دیگر، در این نه تنها مردم منطقه و صیادان، بلکه حتی آبزیان دریا نیز در این جشن سهیم هستند. تخمین زده می شود که هرساله حدود ۵۰۰۰ نفر در جشن نوروز صیاد شرکت می کنند. صیادان مناطق سوزا، رمچاه، درگهان، لافت، هنگام، مسن، لارک و هرمز و البته روستای سلخ این آیین را گرامی می دارند. در ادامهٔ این مقاله به معرفی برخی از آداب، سنن و رسوم بزرگداشت جشن نوروز صیاد خواهیم پرداخت. با ریسمون همراه باشید تا با آیین این روز بیشتر آشنتا شویم.

یک روز بدون آبزیان
همانطور که در مقدمهٔ متن بیان شد، هدف اصلی جشن نوروز صیادان احترام به دریا و آبزیان آن است. آبزیان بخش مهمی از عادت غذایی مردم ساکن در خطه ساحلی و به خصوص صیادان را شکل می دهد. بنابراین دور از ذهن نخواهد بود اگر بگوییم یکی از اصلی ترین آداب این جشن، نخوردن هیچ گونه از آبزیان است. بنابراین آن ها در این روز اقدام به مصرف سایر جانداران و یا مصرف غذاهای گیاهی می کنند.

پوشیدن لباس نو
تنها شباهت نوروز صیاد با نوروز (جشن سال نو) تنها در اسم آن ها نیست. یکی از آداب مراسم نوروز صیاد نیز پوشیدن لباس های نو است. همانطور که باری سالِ نو همهٔ ما سعی در پوشیدن لباس های جدید داریم تا خودمان هم همراه با طبیعت نو شویم، در این روز مردم تا جای ممکن سعی می کنند تا بهترین لباس های خود را بپوشند. برخی نیز به صورت نمادین لباس های کهنه و قدیمی خود را به داخل آب می اندازند. شروع دوره جدید صیادی را می توان مهم ترین اتفاق در زندگی صیادان دانست و به همین سبب است که آن ها تا به این اندازه از این روزها استقبال می کنند. 


مقاله-ریسمون-نوروز-صیاد-1.jpg

آب بازی
آب از دیرباز مظهری برای پاکیزگی و شفا بوده است. بنابراین جوان‌تر ها در این روز تن به آب دریا می زنند و یا اینکه پدران و مادران سالمند خود را با آب دریا می شورند تا به گمان آن ها از شر بیماری و بلایا خلاص شوند. البته، چه چیز بهتر از کمی آب بازی و خوش گذرانی در یک روز خوش یمن و جشن؟


مقاله-ریسمون-نوروز-صیاد-2.jpg

نواختن موسیقی
یکی دیگر از اعمال ویژه روز جشن صیاد، نواختن موسیقی است. البته این مراسم در میان مردم بومی نام خاصی دارد و به « مراسم رزیف» معروف شده است. مردم جزیره قشم این مراسم را با عنوان عضوا یا عصوا نیز می شناسند. طی این مراسم، ۳۰ نفر از جوانان جزیره لباس های سفید بر تن می کنند و در دو ردیف مقابل یکدیگر ایستاده و به نواختن موسیقی می پردازند. البته ۴ نفر دیگر نیز در میان این دو ردیف قرار می گیرند و دهل می نوازند و آوازهای محلی می خوانند.


مقاله-ریسمون-نوروز-صیاد-3.jpg

گلک کشیدن
احتمالاً‌ در مورد خاک سرخ رنگی که در جزیره هرمز قرار دارد چیزهایی شنیده باشد. این خاک به گلک معروف است. در مراسم کلگ کشیدن، صیادان این خاک های قرمز را به روی درب خانه هایشان، سر و پیشانی حیوانات و نخل و درختان میوه می کشند. هنگام گلک کشیدن روی درب منازل، عموماً کلمهٔ «الله» را می نویسند و یا اینکه شکل هایی مثل دایره و یا ضربدر روی درب می‌کشند. اگر در مورد چرایی انتخاب گلک سوالی در ذهن شما ایجاد شده است، باید بگوییم که آن ها گلک را به خاطر رنگ قرمزش انتخاب می کنند و رنگ قرمز نیز نشانه تجدید و قدرت حیات است.
با تور قشم ریسمون همراه شوید تا زیبایی‌های فرهنگ قشم را کنار یکدیگر تماشا کنیم.


0 دیدگاه

23 شهریور 1398

صدرا شریفی

درباره نویسنده
عاشق سفر، بلاگر

دیدگاه شما